تزریق بیش از حد انسولین  و عوارض آن

 عرق سرد، لرزش دستها، اضطراب شدید و حس سردرگمی علایم افت قند خون یا هیپوگلایسمی است که می تواند نتیجه ی تزریق مقدار زیادی انسولین باشد که یکی از عوارض بالقوه خطرناک  دیابت است.

هیپوگلایسمی در بسیاری از افراد مبتلا به دیابت بروز می کند و گاهی می تواند  بسیار خطرناک باشد. خوشبختانه با رعایت چند اصل ساده می توان از بروز هیپوگلایسمی مرتبط با اوردوز انسولین جلوگیری کرد. در این مقاله راههای جلوگیری از تزریق بیش از حد انسولین (overdose) و درمان آن را برای شما شرح می دهیم .

چه موقع انسولین بیش از حد فعالیت می کند

انسولین سلولهای بدن را به جذب گلوکز از خون تحریک  می کند. انسولین همچنین از تولید قند درکبد جلوگیری می کند در دیابت نوع 1، بدن نمی تواند انسولین بسازد. در دیابت نوع 2 بدن در برابر انسولین مقاومت می کند و با اینکه  بدن هنوز انسولین تولید می کند موثر عمل نمی کند و بتدریج در این افراد سلولهای پانکراس مقدار کمتری انسولین  می سازند.

 همه ی بیماران مبتلا به دیابت نوع 1 نیاز به تزریق  انسولین دارند. بسیاری از بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 که بیماریشان با داروهای خوراکی، رژیم و ورزش قابل کنترل نیست مجبور به تزریق انسولین  می شوند.

به دلایل زیر مقدار انسولینی  که تزریق می کنید ممکن است بیش از مقدار مورد نیاز  باشد و سبب افت  قند خون شما شود. این دلایل عبارتند از :

·        تزریق مقدار زیادی انسولین به دلیل مشکل درخواندن سرنگ یا ویال یا عدم آشنایی شما با محصول جدید

·        شما مقدار صحیحی انسولین تزریق می کنید اما نوع آن اشتباه است برای مثال شما باید 30 واحد از انسولین طولانی الاثر و 10 واحد از انسولین کوتاه اثر تزریق کنید اما ممکن است اشتباهاً جای این دو مقدارعوض شود یعنی از انسولین کوتاه اثر 30 واحد تزریق کنید .

·         انسولین تزریق کرده اما غذا نخورده اید. انسولین کوتاه اثر باید با زمان خوردن غذا تنظیم شود. مقدار قند خون پس از خوردن غذا افزایش می یابد اما اگر چیزی نخورید انسولین مقدار قند خون را به حد خطرناکی پایین می آورد.

·         شما مقدار صحیحی انسولین تزریق می کنید اما این تزریق  را در بازو یا پا قبل از ورزش انجام می دهید. فعالیت  فیزیکی می تواند مقدار قند خون را کاهش دهد، همچنین بر جذب انسولین تأثیر می گذارد. بنابراین در قسمتهایی ازبدن که تحت تأثیر ورزش قرار می گیرند انسولین خود را تزریق نکنید.

علایم  تزریق بیش از حد انسولین

 مسئله این نیست که به چه دلیلی این اتفاق افتاده است اما علایم آن معمولاً یکسان است.

علایم هیپوگلایسمی عبارتند از:

·        اضطراب

·        سردرگمی

·        گرسنگی بیش از حد

·         خستگی

·        تحریک پذیری

·        تعریق یا پوست مرطوب

·        لرزش دست ها

اگر افت قندخون به دلیل اوردوز شدن انسولین ادامه یابد، می تواند به عوارض خطرناکی مانند غش و بیهوشی منجر شود.

 پایین بودن قند خون بنابر تعریف به مقدار گلوکز کمتر از 70 میلی گرم دردسی لیتر خون اطلاق می شود. هیپوگلایسمی یا افت قند خون منجر به علایمی میشود. در برخی افراد مبتلا به دیابت که بیماریشان تحت کنترل نیست علایم افت قند خون حتی در محدوده ی قند خون طبیعی یعنی 70 تا 120 میلی گرم در دسی لیتر نیز مشاهده می شود.

 از سوی دیگر در برخی افراد مبتلا به دیابت حتی در مقادیر پایین قند خون این علایم مشاهده نمی شود. به دلایل نامعلومی برخی از افراد تنها تعداد کمی از این عوارض را درحالت هیپوگلایسمی تجربه می کنند این عدم آگاهی از افت قند خون درافراد مبتلا به دیابت نوع 1 غالباً شایع است.

ناآگاهی از افت قند خون می تواند بیمار را درمعرض خطرات بیشتری قرار دهد برای مثال ممکن است فرد از افت  قندخون خود تا زمان گیجی  یا  زمان بیهوشی مطلع نشود. دوستان و افراد خانواده ی بیمار باید بدانند که این حالت ممکن است بسیار خطرناک باشد و اقدامات لازم را برای بیمار انجام دهند.

چه اقداماتی درهنگام اور دوز انسولین باید انجام شود؟

 اولین چیزی که باید به خاطر داشته باشید، حفظ آرامش است.  بیشتر موارد اودوز انسولین در خانه قابل درمان می باشد، مراحل  زیر را چنانچه به هوش هستید انجام دهید:

·         قندخون خود را اندازه گیری کنید.

·        نصف فنجان نوشابه ی معمولی یا آبمیوه ی شیرین شده (مانند سن ایچ) بنوشید یا مقداری آبنبات یا ژل یا قرص گلوکز بخورید. اگر یک وعده ی غذایی خود را فراموش کرده اید بلافاصله غذا بخورید، 15 تا 20 گرم کربوهیدرات ساده می تواند مقدار قندخون شما را بالا ببرد.

·        کفش خود را در آورید  و استراحت کنید

·        بعد از 15 تا 20 دقیقه قندخون خود را مجدداً اندازه گیری کنید اگر هنوز مقدار آن کمتر از 70 میلی گرم دردسی لیتر بود 15 تا 20 گرم ماده ی قندی ساده وسریع الاثر بخورید .

·        به احساس  خود در چند ساعت بعدی توجه ویژه کنید.

·         اگر هنوز علایم افت قند خون را داشتید مجدداً مقدار قندخونتان را بعد از یک ساعت از زمان خوردن  قند اندازه گیری کنید. اگر قند خونتان هنوز پایین است یک میان وعده بخورید.

·         اگرمقدار قند خونتان تا 2 ساعت بعد هنوز پایین باشد یا اگر علایم شما بهبود نیافت حتماً به اورژانس تماس بگیرید.

نگران نباشید  اگر مقدار  قند خونتان برای مدت کوتاهی افزایش یابد یک بار افزایش قندخون آسیبی به شما نمی رساند اما یک بار افت قندخون می تواند خطرناک باشد.

اگر بیمار بیهوش شود یا بسیار بی حال شود و غش کند، اطرافیان  باید به او کمک کنند تا قند خونش کنترل شود دراین شرایط  اقدامات زیر باید توسط اطرافیان (دوستان و فامیل ) انجام شود:

·        اگر بیمار بیهوش شود اطرافیان باید بلافاصله  با اورژانس تماس بگیرند (115)

·        شاید بیمار نیاز به تزریق گلوکاگون داشته باشد. اگر شما به عنوان بیمار دیابتی مستعد افت قند خون هستید، حتماً باید کیت تزریق گلوکاگون  را در خانه داشته و نحوه ی کار با آن را فراگیرید و به اطرافیان خود نیز آموزش دهید .

·        اگر بیمار به اندازه ای به هوش باشد که بتواند اقدامات مرحله ی قبل را انجام دهد باید یک نوشیدنی شیرین میل کند اما اگر علایم  تا یک ساعت  بعد بهبود نیافت، حتماً با اورژانس تماس بگیرید.

چگونه از اوردوز انسولین  پیشگیری کنیم؟

 شما می توانید با اقدامات  زیر از اوردوز شدن انسولین ممانعت کنید:

·        در زمان صرف غذا حتماً غذا بخورید حتی اگر گرسنه نباشید. مقداری نان یا یک لیوان شیر بدون چربی یا یک  تکه ی کوچک میوه بخورید. هرگز یک وعده ی غذایی را حذف نکنید.

·        آمادگی لازم برای رویارویی با عوارض تزریق انسولین  را در هر زمان داشته باشید همیشه مقداری آبنبات درکیف خود داشته باشید. در ماشین یا کیف مسافرت خود نیز برای احتیاط  مواد قندی ساده داشته باشید.

·         اطمینان داشته باشید دوستان و خانواده ی شما ازعلایم  شایع هیپوگلایسمی آگاهی کافی دارند.

سایر عوارض انسولین

 بیشترین عارضه ی تزریق انسولین مرتبط با عدم  تزریق مقدار کافی انسولین است. کافی نبودن مقدار انسولین می تواند سبب افزایش قندخون و ایجاد دو اورژانس پزشکی شود:

·        کتواسیدوز  دیابتی یا DKA.در این حالت افزایش و تکرر ادرار به دلیل  بالا بودن قندخون موجب دهیدریشن  فرد می شود. در همین زمان کافی نبودن انسولین برای جذب قند سبب می شود سلولهای بدن گرسنه بمانند و بدن از چربیها برای تولید انرژی استفاده کند در این صورت مواد جانبی این نوع متابولیسم مواد کتونی اسیدی خطرناکی هستند که این عارضه را ایجاد می کنند.

·        سندرم Hyperosmolar hyperglycemic nonketonic یا HHNS: اگر مقدار قندخون به بالاتر از 1000 میلی گرم دردسی لیتر برسد حالت HHNS بوجود می آید. در این حالت مانند عارضه ی  DKA دهیدریشن ایجاد شده و می تواند تهدیدی برای زندگی فرد باشد.

دراین شرایط بیمار باید به اورژانس مراجعه  و برای درمان بستری شود.

 منبع :diabetes.webmd.com